Advertisement
O Tylkowie Drukuj
Redaktor: Katarzyna Pietrzyk   
02.10.2008.

Tylkowo - charakterystyka miejscowości.

    Tylkowo to malownicza miejscowość na Mazurach, należąca do gminy Pasym w powiecie szczycieńskim. Położona jest w otoczeniu lasów, łąk i pól, 3 kilometry od Pasymia. Liczy obecnie 397 mieszkańców. Przez wieś przepływa rzeczka Kalwa, wpadająca do jeziora o tej samej nazwie.
 

Rzeczka Kalwa


    Nad brzegiem jeziora powstało stosunkowo nowe osiedle, zaś najstarsza część wsi położona jest nad wspomnianą rzeczką. Tylkowo leży na trasie Olsztyn- Szczytno (droga nr 53), stąd niedaleko jest też do miejscowości: Michałki, Tylkówek, Krzywonoga. Do wsi Małszewo prowadzi zabytkowa brukowana droga o długości około 10 kilometrów. Jest częścią popularnego pomarańczowego szlaku rowerowego Pasym- Narajty- Tylkówek.
 

Brukowana zabytkowa
droga na południe od wsi


    Wieś Tylkowo to jedna z najstarszych miejscowości na Mazurach. Historia osady liczy ponad 600 lat. Tylkowo powstało w 1384 roku, kiedy to komtur krzyżacki Kuno von Liebenstein przydzielił ziemie nad jeziorem Kalwa Dytrykowi Schewenpfluk- bratu Tyla. Od imienia tego właściciela majątku nadano wsi nazwę Tylkowo (podobna jest geneza nazwy Tylkówek). Inna nazwa miejscowości to Scheufelsdorf, popularna w XIX wieku i okresie międzywojennym.
W pobliżu Tylkowa archeolodzy odkryli najdawniejsze cmentarzyska typu kurhanowego, pochodzące z epoki brązu. Kurhan liczył 14 m średnicy, otoczony był rozbudowanym wieńcem kamiennym o szerokości 1 m, który otaczał jego podstawę. W centralnej części posadowiony był prostokątny bruk kamienny o wymiarach 5 x 2 m, na którym stało 30 popielnic. Kilka z nich zawierało ozdoby z brązu. Obok bruku odkryto spalone drewniane elementy konstrukcyjne, które stanowiły relikty ,,domu zmarłych”. Ślady bytności dzisiejszego Tylkowa sięgają więc kilku lat tysięcy wstecz. Z epoki żelaza pochodzą też wyroby ceramiczne np. innowacyjne urny z ,,okienkami” lub niedużymi otworami zdobione prostokątną i kwadratową ornamentyką.
Regularne osadnictwo nastąpiło za czasów Zakonu Krzyżackiego, kiedy to wspomniany wielki mistrz przydzielił 30 włók z 10- letnią wolnością na założenie majątku ziemiańskiego w ,,Małym Patrąku”. Graniczyły one z jeziorem Kalwa i stawem młyńskim przy Tylkówku.
Przy drodze prowadzącej do Tylkówka znajduje się dawny zespół młyński. Składa się z młyna, spichlerza, urządzeń technicznych oraz młynarzówki z początku XX wieku. Obiekt ten zachowany jest prawdopodobnie w miejscu, gdzie istniał młyn już od czasów średniowiecza. Obecnie znajduje się tu elektrownia wodna.

Budynek

dawnego młyna


Urządzenia techniczne

przy młynie


Budynek dawnej

młynarzówki


    We wsi istnieje budownictwo głównie murowane XX- wieczne. W latach pięćdziesiątych ubiegłego wieku na terenie Tylkowa znaleziono kilka egzemplarzy malowanych kafli pochodzących zapewne z bogatych gospodarstw, gdzie takie piece ogrzewały i ozdabiały domy. Znaleziska świadczą o bogatej kulturze materialnej wsi.
    Budynki mieszkalne i gospodarcze rozlokowane są wzdłuż trzech ulic, z których jedna jest asfaltowa, pozostałe polne. Domy stoją frontem do drogi, co świadczy o wielkości działek, które w Tylkowie są większe niż w typowych mazurskich wsiach, gdzie budynki były ustawione szczytem do drogi. Wieś ma charakter zabudowy typu- ulicówka.

Zabudowa murowana

wsi wzdłuż polnej

drogi- zabudowa

typu ,,ulicówka”


    W okolicach szkoły w latach 60-tych i 70-tych oraz niedawno (2008 r.) znaleziono dużą ilość niewypałów. Przechodziła tędy linia frontu pod koniec drugiej wojny, stąd pozostałości arsenału.
    Szkoła obecnie znajduje się w dwóch budynkach (dawnym i nowym). Budynek dawny jest murowany, z czerwonej cegły, na fundamencie z kamienia polnego.

Starszy budynek szkolny

    Zachowały się dokumenty- plany budowlane przedstawiające przekrój techniczny i przeznaczenie poszczególnych pomieszczeń. Jest tu więc korytarz, jedna izba szkolna, dobudówka, pokój na piętrze. W dokumentach szkolnych z końca XVIII wieku pojawiają się obok niemieckich- również nazwiska polskie (np. Krzykowski). Same dokumenty sporządzone są w języku niemieckim.

Plany budowlane

starszego budynku

szkolnego


    Według różnych źródeł w Tylkowie urodził się w 1741 roku Marcin Nikuta- późniejszy pedagog, filozof, moralista i filantrop. Nikuta był Mazurem, a językiem polskim władał doskonale. Wykształcenie zdobył na uniwersytecie w Królewcu, gdzie uzyskał tytuł magistra, a później doktora filozofii. Poproszony przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego przeniósł się do Warszawy, gdzie był nauczycielem zamożnej szlachty, jak i biednych mieszczan warszawskich, którym bezpłatnie udzielał nauki i opieki. Wydał 3 rozprawy o tematyce moralnej. Jedna z nich to Przyzwoity i stosowny do szczęśliwego życia myślenia sposób. Zmarł w 1812 roku w Warszawie, gdzie został pochowany.
    Niechlubnie zaś wsławił się inny nauczyciel z Tylkowa, na którego skargę pisali mieszkańcy w 1855 roku. Z zachowanego listu wynika, iż pedagog surowo karał dzieci za najmniejsze przewinienie. Kary cielesne wzburzyły mieszkańców Tylkowa. Wystosowali oni list- skargę na nauczyciela Sterna. Dobrze wspominają wcześniejszych nauczycieli i zapowiadają, że ,,my naszych dziatków więcej do niego słać nie będziem”. Przy tym określają siebie jako ,,ludzie pokój miłujące tak w miłości i w pokoju jako bracia pomiędzy sobą żyjemy”. List pisany był starannym językiem polskim, z elementami gwary mazurskiej. Świadczy to o tym, że wśród mieszkańców Tylkowa znajomość języka polskiego była nie tylko powszechna, ale i ważna.

Nowy budynek szkoły


    Tylkowo to jedna z najstarszych wsi na Mazurach. Przyciąga turystów walorami przyrodniczymi. Znajduje się tu pensjonat Panorama. Wizerunek wsi zyskał ostatnio dzięki położeniu chodników wzdłuż drogi, zabezpieczeniu barierkami. Niepodważalna atrakcyjność wsi może być większa, gdy zostaną zainwestowane środki na poprawę wizerunku miejscowości.

Ważnym wydarzeniem dla lokalnej społeczności było uroczyste odsłonięcie pamiątkowego kamienia poświęconego pobytowi w Tylkowie i okolicach Karola Wojtyły. Ówczesny kapelan, ksiądz- znany z aktywnego wypoczynku- tutaj również znalazł okazję, aby popływać kajakiem po okolicznych jeziorach i rzeczkach. I właśnie nad brzegiem rzeczki Kalwa- umiejscowiono kamień, na którym wyryto słowa upamiętniające to wydarzenie z lat 60-tych XX wieku. Prawdopodobnie tutaj Karol Wojtyła- późniejszy Papież- Błogosławiony Jan Paweł II- dowiedział się, że otrzymał nominację biskupią.Odsłonięcia kamienia dokonał proboszcz parafii w Pasymiu- ksiądz Józef Grażul, a ufundowała go społeczność Tylkowa.



Warto dodać, że w Tylkowie działa Stowarzyszenie Miłośników Tylkowa ,,Motylkowo", które organizuje corocznie m.in. Letni Festyn dla mieszkańców pod tą samą sympatyczną nazwą: ,,Motylkowo".

Zachód słońca w Tylkowie

Źródła:
1. Mazury, Warmia i Suwalszczyzna na weekend. Przewodnik turystyczny. Bielsko-Biała 2005
2. Powiat szczycieński. Przeszłość- współczesność. Szczytno 2006
3. Szczytno. Z dziejów miasta i powiatu. Olsztyn 1962
4. Dokumenty ze zbiorów pastora Twardzika.
5. Wikipedia- wolna encyklopedia.


Opracowała: mgr Katarzyna Pietrzyk
Zmieniony ( 26.04.2014. )
 

Rekrutacja

© 2017 Joomla
Joomla! is Free Software released under the GNU/GPL License.